02188602690 – 02188602689
تهران، خیابان جمال الدین اسد آبادی، نبش کوچه شصتم، ساختمان تابان، پلاک 432، طبقه سوم ، واحد 304
دکتر بابک ثابتی / اختلالات روانپزشکی / خودآزاری یا مازوخیسم چیست و چه علائمی دارد؟
مدت زمان مطالعه ۱۰ دقیقه

خودآزاری یا مازوخیسم چیست و چه علائمی دارد؟

بسیاری از افراد گاهی دست به کارهای خطرناکی می زنند که برای جسم مضر است. اما برخی از افراد به دلایل مختلف به طور عمدی به خود آزار می رسانند. در علم روانشناسی به خودآزاری یا آزارخواهی، مازوخیسم گفته می شود. آن ها معمولاً با روش‌هایی از قبیل بریدن، سوزاندن، چاقو زدن، خراشیدن و کبود کردن بدن یا کشیدن مو  سبب آسیب به خود می شوند. اما علت مازوخیسم چیست؟ آیا این بیماری قابل درمان است؟ فرق مازوخیسم و مازوخیست چیست؟ تا انتهای این مقاله همراه ما باشید تا با علل، علائم و نحوه درمان خودآزاری یا مازوخیسم آشنا شوید.

خود آزاری یا مازوخیسم چیست؟

خود آزاری یا خود زنی آسیب دیدگی به معنای صدمه زدن به خود است. افرا مبتلا به این اختلال روانی در یک عمل رایج اقدام به بردن بدن خود با شی یا وسیله تیز می کنند. برخی از افراد انگیزه ای برای ایجاد سوختگی، کشیدن مو یا کندن زخم برای جلوگیری از بهبود احساس می کنند. در صدمات شدید گاهی شکسته شدن استخوان نیز دیده می شود. این آزار دادن و یا صدمه زدن به خود نشانه پریشانی عاطفی می باشد.

به طور کلی به انجام روش هایی که سبب درد و رنج به خود می شود، اما فرد از آن لذت می برد، مازوخیسم می گویند. به شخصی که این رفتارهای خطرناک و خودآزاری را انجام می دهد مازوخیست گفته می شود. این عمل به ندرت نشانه‌ای از جنون یا اقدام به خودکشی بشمار می‌رود، اما بیانگر این است که مشکلاتی در فرد وجود دارد که باید به آنها پرداخته شود.

فرد مازوخیسم یا خودآزار

انواع مازوخیسم

بر اساس علت و نوع آسیب هایی که فرد به خود وارد می کند، مازوخیسم به سه دسته اصلی تقسیم بندی می شود که عبارتند از:

1- مازوخیسم احساسی

افراد مبتلا به مازوخیسم احساسی معمولا در تخیلات و ذهن خود صحنه های آزار دیدن و تحقیر شدن را تجسم می کنند. در واقع آن ها با تجسم آزار دیدن، تحقیر شدن، صدمه خوردن از سوی دیگران لذت می برند. این دسته از مازوخیست ها اغلب کمرو هستند و از آشکار شدن انحراف های ذهنی خود خودداری می کنند.

2- مازوخیسم روانی

شاید با افرادی مواجه شده  باشید که از سوی محبوب خود مورد آزار شدید قرار می گیرند و شما از ماندن ادامه دار شدن این رابطه به شدت متعجب می شوید. آنها معمولا از آسیب ها و آزارهای روانی و کلامی لذت می برند که به این نوع خودآزاری، مازوخیسم روانی گفته می شود. افراد مبتلا به اختلال معمولا از تحقیر شدن، ناسزا شنیدن، مورد تمسخر واقع شدن و تحقیر شدن لذت می برند. زمانی که این اگر شخص مقابل نیز از یک مشکل روانی رنج ببرد، ممکن است رابطه به شکل ارباب و برده پیش رفته و شخص همیشه در حال اطاعت و فرمان برداری است.   

3- مازوخیسم فیزیولوژیکی

مازوخیسم فیزیولوژیکی شدیدترین نوع این بیماری است که آزارهای روانی و کلامی به تنهایی فرد را ارضا نکرده و به دنبال آسیب فیزیکی است. این افراد علاوه بر خودزنی و شکنجه خود از آزار دیدن از سوی دیگران لذت بیشتری می برند. افراد دارای اختلال مازوخیسم فیزیولوژیکی از دیدن خون، پاره شدن یا سوختن پوست احساس شعف می کنند. همچنین، آن ها افرادی را در روابط خود انتخاب می کنند که بیشترین آزار را برسانند، به طوری که هدف آن ها از روابط جنسی دیدن آزارجنسی خود است. به همین علت افراد مبتلا به مازوخیسم یا خود آزاری تمایل زیادی به افراد مبتلا به سادیسم (دیگر آزاری) به ویژه سادیسم جنسی دارند.

علائم و نشانه های مازوخیسم

همان طور که اشاره شد، مهمترین نشانه این اختلال لذت بردن از هر نوع آزار کلامی، روانی و جسمی است که نه تنها زجرآور نیست، بلکه نوعی شعف و احساس لذت در فرد اینجاد می کند. به طور کلی مهمترین علائم بیماری مازوخیسم عبارتند از:

  • لذت بردن از فحاشی، ناسزا و آزارهای کلامی
  • خود سرزنشی و انتقاد مداوم از خود
  • میل شدید به آزار دیدن جسمی و فیزیکی
  • منفعل بودن در مقابل شخصی که آسیب می رساند
  • تحقیر شدن و مورد تمسخر قرار گرفتن
  • آسیب رساندن به خود مانند زخمی کردن یا سوزاندن خود
  • داشتن تخیلات مکرر از آزار دیدن خود از سوی دیگران و لذت بردن از این تخیلات
  • میل شدید به آزار جنسی و خشونت (مانند بسته شدن دست و پاها) و لذت از رابطه های جنسی اجباری مانند تجاوز

چرا برخی از افراد خود آزاری می کنند؟

خودآزاری اغلب دراحساساتی عمیق مانند حس ناتوانی، نداشتن گزینه‌ای برای انتخاب یا حس گرفتار بودن ریشه دارد. این اختلال ممکن است از تجربیاتی ناخوشایند در گذشته و رویدادی آسیب زا مانند مورد حمل قرار گرفتن از سوی دیگران ناشی شود.رویدادهای زمان حاضر نیز می‌توانند احساسات قبلی مانند افسردگی را تقویت کنند؛ بویژه، وقتی که زندگی برای فرد بسیار استرس زاست یا بطور مداوم از سوی دیگران مورد انتقاد قرار می‌گیرد و حتی احساس می‌کند که منزوی شده و حامی یا پشتیبانی ندارد و کسی او را درک نمی‌کند.

روی آوردن به خودآزاری نه تنها نشانه وجود برخی مشکلات است بلکه از تلاش برای مقابله با این مشکلات حکایت می‌کند. اگرچه آسیب رساندن به خود راه مناسبی برای رویارویی با این مشکلات نیست، اما شاید در زمینه‌های زیر مفید باشد:

  • متوجه ساختن دیگران نسبت به وجود یک مشکل
  • توجیه کردن احساس رنج و عذاب
  • بدست آوردن حس کنترل
  • بدست آوردن حس آرامش و آسودگی خاطر
  • مدیریت احساساتی غیر قابل قبول مانند خشم
  • مجازات خود
  • اعتراض
  • بیان احساس شرم و تنفر از خود
  • غلبه بر بی حسی و بدست آوردن توانایی ادراک
  • پاک سازی

پیامد های آزار رساندن به خود

تسکین از بریدن یا آسیب زدن به خود کوتاه مدت است و به سرعت احساسات دیگری مانند شرم و گناه پدیدار می شود. اگرچه مازوخیست ها از آزار خود توسط خود یا دیگران لذت می برند، اما گاهی این افراد خودآزاری خود را پنهان کرده و از فهمیدن این موضوع احساس شرم می کنند.

نگه داشتن راز صدمه زدن به خود دشوار است. شاید شما شرمنده شوید یا شاید فقط فکر کنید که هیچ کس نمی فهمد. اما مخفی کردن اینکه چه کسی هستید و چه چیزهایی را احساس می کنید بار سنگینی است. درنهایت ، رازداری و گناه بر روابط شما با دوستان و اعضای خانواده و نحوه احساس شما نسبت به خود تأثیر می گذارد. اکنون می توان نتیجه گرفت که شخصیت مازوخیست یکی از شخصیت هایی است که به ناچار به خود آسیب می زند و موضوع بیشتر از پذیرش توهین از سوی دیگران برای آنها پیش خواهد رفت. مهمترین عوارض و پیامدهای این اختلال عبارتند از:

  1. عوارض روانی شدید مانند افسردگی شدید و ناراحتی عصبی
  2. اختلالات زندگی اجتماعی
  3. مشکلات مالی زیاد
  4. گرایش به اعتیاد به مواد مخدر و الکل
  5. علائم فیزیکی مانند ضربان قلب نامنظم، فشار خون بالا و غیره

مازوخیسم چگونه تشخیص داده می شود؟

  • بر خلاف بسیاری از اختلالات روانی دیگر، تشخیص شخصیت مازوخیست ممکن است آسانتر از بقیه اختلالات شخصیت به نظر برسد، زیرا تشخیص آن به وجود این ویژگی ها در فرد بستگی دارد.
  • انتخاب افرادی که باعث درد و آزار او می شوند، حتی اگر گزینه های بهتر دیگری وجود داشته باشد.
  • برخورد با دستاوردها و نکات مثبت با سرزنش بیشتر
  • تمایل مداوم به عصبانیت و بدرفتاری با دیگران و سپس پشیمانی از آن
  • ناتوانی در انجام وظایف شخصی
  • از خود گذشتگی مداوم و قرار دادن اولویت ها و وظایف دیگران بر اولویت ها و وظایف شخصی

در اینجا لازم به ذکر است که این ویژگی هایی که مشخصه شخصیت مازوخیست است باید از دوران کودکی دائمی ظهور کند و به دلیل مشکل یا پرخاشگری موقت اخیر موقتی نباشد تا این اختلال در وی تشخیص داده شود.

درمان خود آزاری

تغییر رفتارهای آسیب زا و یادگیری مهارت های مقابله با آزار می تواند بسیار سخت باشد. اگر به خود آسیب می رسانید و می خواهید متوقف شوید ، باید تصمیم آگاهانه ای برای شکستن این چرخه بگیرید. خبر خوب این است که کارهای بسیاری وجود دارد که می توانید برای جلوگیری از صدمه زدن به خود انجام دهید.

 در ابتدا به یک روانپزشک خوب مراجعه کنید و به دنبال کمک حرفه ای باشید. تعدادی از درمان های حرفه ای در دسترس هستند که می توانند به شما در مدیریت آسیب های خود کمک کنند.

برای یادگیری در مورد آنها با پزشک، روانشناس یا روانپزشک صحبت کنید و تصمیم بگیرید که چه چیزی برای شما مناسب است .درمان های روانشناسی و روانپزشکی می توانند به شما کمک کنند تا بفهمید چرا به خود آسیب می رسانید و چگونه می توانید روشهای جدید مدیریت احساسات دشوار را توسعه دهید. شایع ترین درمانی برای این کار DBT یا همان رفتار درمانی دیالکتیکی نامیده می شود. این شیوه درمانی مبتنی بر ایده ذهن آگاهی است و به شما کمک می کند مهارت های خاصی را برای مدیریت پریشانی و تنظیم احساسات یاد بگیرید.در صورتی که فرد به یک عارضه روانی مانند افسردگی شدید یا اسکیزوفرنی مبتلا شود، تجویز دارو از سوی پزشک صورت می گیرد.

نحوه مشاوره به افراد خود آزار

همان طور که پیشتر گفته شد خود آزاری به روش های مختلفی انجام می شود. یکی از شایع ترین بیماری هایی که فرد خود آزار به آن مبتلا شود کندن مو می باشد. در این نوع اختلال و ناهنجاری فرد دائماً میل به کندن موی خود دارد که بیشتر شبیه یک عادت می شود و بیمار به طور غیر ارادی تمایل به کندن موی قسمت های مختلف سر و بدن خود را دارد. که این موضوع باعث به وجود آمدن طاسی در قسمت هایی از سر می شود.

مشاور و روانپزشک به بیماران می آموزند چگونه می توانند در مواقعی که تمایل به خود آزاری دارند با راه های سالم فکر آن ها را دور نمایند. یکی از راه هایی که کمک زیادی به بیماران خود می کند، ترمیم حوادث و زمینه های گذشته خراب بیمار می باشد.

خود آزاری در کودکان و نوجوانان

درهنگام مشاهده خود آزاری در کودکان، به عنوان پدر و مادری آگاه، می بایست با حفظ آرامش، احترام گذاشتن، قضاوت نکردن و گوش دادن فعال و صبورانه، کودک یا نوجوان خود را به حرف زدن در مورد افکار و احساساتش تشویق کرده و سپس ایده ها و راهکارهایی را برای چگونگی کمک به او مطرح کنید.

مهمترین چیز این است که به فرزند خود اجازه دهید تا بفهمد که اگرچه تجربه احساسات شدید کاملا طبیعی به شمار می رود، اما کنترل کردن آن ها نیز دشوار است و وقتی که آن ها در دوران حساس و بحرانی نوجوانی هستند، همه چیز دشوارتر هم به نظر می رسد. بهتر است در این مسیر ار یک مشاوره کودک و نوجوان کمک بگیرید.

بنابراین اگر شما هم به این عارضه دچار هستید هر آنچه را که باعث تحریک شما می شود و تعادل ذهنی شما را از میان می برد، با مشاور و روانپزشک در میان گذاشته تا بتوانند با استفاده از شیوه های درمانی خود و انتقال تجربیات خود راه های مناسب درمانی را به شما آموزش دهند.

توصیه پایانی

در پایان باید به این نکته اشاره کنم که درمان شخصیت مازوخیست سال‌ها طول می‌کشد، زیرا هدف این درمان تغییر بسیاری از رفتارها و ویژگی‌های ریشه‌دار در ذهن فرد از دوران کودکی‌ است. به همین علت این بیماری نیاز به صبر و شکیبایی زیادی دارد. در هریک از اختلالات مازوخیسمی نقش خانواده بسیار موثر است، به طوری که می تواند به روند درمان کمک کند. از آنجایی که زندگی با افراد مازوخیست دشوار است توصیه می شود افراد خانواده نیز برای پیشگیری از عوارض روانی تحت نظر روانپزشک باشند.

برچسب ها:
دکتر بابک ثابتی

دکتر بابک ثابتی

متخصص اعصاب و روان (روانپزشک و درمانگر)
متخصص و مشاوره در زمینه های اختلالات روانپزشکی، ازدواج، اعتیاد، شغلی، مشکلات زناشویی و خانوادگی

آخرین دیدگاه‌ها

مقالات مرتبط
اختلال شخصیت وابسته

اختلال شخصیت وابسته

یکی از اختلالات روانی شایع که بر اساس الگوی رفتاری تکرارشونده‌ای شکل می‌گیرد، اختلال شخصیت وابسته یا اختلال DPD است....

پرسش و پاسخ تکمیلی

سوالات شما در اسرع وقت پاسخ داده شده و از طریق ایمیل اطلاع رسانی خواهد شد

0 دیدگاه
یک دیدگاه بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *