02188602690 – 02188602689
تهران، خیابان جمال الدین اسد آبادی، نبش کوچه شصتم، ساختمان تابان، پلاک 432، طبقه سوم ، واحد 304
دکتر بابک ثابتی / اختلالات روانپزشکی / انواع اختلالات خلقی
مدت زمان مطالعه ۱۱ دقیقه

انواع اختلالات خلقی

اختلالات خلقی به دسته وسیعی از هیجانات و احساسات هیجانی و پایدار گفته می شود که بر فکر و نگرش فرد از دنیای اطراف خود تاثیر می گذارد. اختلالات خلقی که به آن اختلالات عاطفی گفته می شود، گاه به شکل خلق پایین و افسردگی در فرد مبتلا ظاهر می شوند. اما گاهی اوقات همین اختلالات خلقی به صورت دوره های شیدایی ظهور می نمایند. این دسته از اختلالات را در دوره های شیدایی مانیا نامگذاری می کنند. لیکن توجه به این نکته لازم است که بین این دو قطب بیماری در واقع یک طیف از شرایط و و ضعیت های مختلف قرار دارد. در این مقاله از سایت دکتر ثابتی درباره اختلالات خلقی بیشتر می خوانید:

اختلالات خلقی چیست؟

اختلالات خلقی دارای علائم بالینی واضحی نظیر خلق مرضی یا پاتولوژیک و آشفتگی های توام با آن می باشند. گاهی فرد مبتلا به اختلالات خلقی با علائم گوناگون دیگری نظیر گشاده رویی، خلق افسرده، کم یا زیاد شدن میزان خواب، پرش افکار، عدم تمرکز کافی و… مواجه می شود.

 اختلالات خلقی به حالاتی همچون غم، هیجان و شادی فرد مرتبط بوده و از همین رو دارای علائم مشابه در این زمینه است همان گونه که پیش تر نیز اشاره کردیم، این دسته از اختلالات بسیار وسیع بوده و انواع گوناگونی را شامل می شوند. بنابراین می توان گفت که شدت و مدت زمان این بیماری ها تابع نوع آن ها بوده و از بیماری به بیمار دیگر متغیر می باشد. این نوع اختلالات زمینه ای را فراهم می سازند که بیمار با مشکلات قابل توجهی در زندگی فردی و اجتماعی خود رو به رو شده و از همین رو قادر به ادامه زندگی همچون یک انسان عادی نباشد؛ این موضوع موجب آزردگی خاطر این افراد شده و فاصله آن ها با جامعه را بیشتر و بیشتر می کند.

حتی ممکن است ما و شما نیز تحت وقوع برخی شرایط در زندگی خود خلق بالا و یا خلق پایین را تجربه نماییم. این موضوع در مورد تمامی افراد، حتی آنان که بسیار سالم و سرزنده هستند، صدق می کند. اختلالات خلقی به شرایطی اطلاق می شود که فرد موفق به مدیریت و کنترل درست خلق خود در شرایط گوناگون نشود، چنین فردی غالبا نوسانات شدید و غیر عادی را تجربه می کند.

اختلالات خلقی بر خلاف نامی که یدک می کشند، بر کلیه جنبه های زندگی انسان تاثیر می گذارند. به گونه ای که فرد مبتلا به این دسته از اختلالات با ضعف در توانایی شناختی، قدرت تمرکز، قدرت توجه و… مواجه می شود.

دو نوع خلق اصلی که در اختلالات خلقی دیده می شود عبارتند از شیدایی شدید که با نشانه هایی چون هیجانات شدید و غیرطبیعی مشخص می شود و افسردگی که با علامت هایی مانند غمگینی و ناراحتی شدید دیده می شود که امروزه شیوع هر دوی آنها در میان افراد بسیار رایج است در واقع اگر نوسانات خلقی یک فرد را به صورت طیف در نظر بگیریم افسردگی و دو قطبی دو سر این طیف قرار دارند و خلق طبیعی در وسط این طیف جای دارد.

علل ابتلا به اختلالات خلقی

گفتنی است که عوامل متعدد و متنوعی می توانند دست به دست هم داده و زمینه بروز اختلالات خلقی در فرد را تشدید کنند. اهمیت آشنایی با علل ابتلا به اختلال های خلقی ما را بر آن داشت که به معرفی و بررسی هر یک از آن ها بپردازیم.  

عوامل زیستی و ساختار مغز

شاید عجیب به نظر برسد، اما این یک حقیقت است که میزان ترشح مواد شیمیایی در مغز می تواند زمینه ابتلا فرد به اختلالات خلقی را مهیا سازد. سرتونین و نوراپی نام دو انتقال دهنده عصبی موجود در مغز انسان هستند که کم یا زیاد شدن آن ها می تواند خطرساز واقع گردد.

عوامل ژنتیکی

اگر در اقوام نزدیک خود فردی به اختلالات خلقی دچار است، باید بدانید که شما نیز در معرض خطر ابتلا به این نوع بیماری ها قرار دارید. چرا که یکی از اصلی ترین علل بروز اختلالات روانی و خلقی عوامل ژنتیکی است.

عوامل روانی و اجتماعی

اجتماعی که در آن مشغول به زندگی هستید، نظیر محیط کار و یا محیطی که بیشتر ساعات روز خود را در آن سپری می کنید، می تواند موجبات بروز اختلالات خلقی در فرد را تشدید نماید. چنین محیط هایی باعث فشار روحی، افزایش استرس، کاهش اعتماد به نفس و… شده و بدین ترتیب خطر ابتلا به این دسته از مشکلات روانی را افزایش می دهند.

اتفاقات غیر منتظره

گاهی یک اتفاق غیر منتظره می تواند فرد را تا ابتلا به اختلالات روانی و خلقی پیش ببرد. چنین افرادی غالبا از مکانیسم های دفاعی ناکارآمدتری در مواجهه با مشکلات برخوردار بوده و لذا در مواجهه با این مشکلات زمینه برای ابتلا به اختلالات خلقی را پیدا می کنند. بهتر است بدانید منظور از اتفاقات غیر منتظره، تنها به اتفاقات ناخوشایند اشاره نمی کند! ازدواج، بارداری ، زایمان و… نیز می توانند برای یک فرد غیر منتظره بوده و سلامت روانی وی را به خطر بیندازند.

نشانه های اختلالات خلقی

گفتنی است که نشانه های اختلالات خلقی در افراد مبتلا به خلق پایین و خلق بالا متفاوت است. نشانه های این نوع بیماری در افرادی که خلق بالا دارند، شامل کم شدن میزان خواب، پرش افکار، گشاده رویی، بالا رفتن اعتماد به نفس و خود بزرگ پنداری است. این در حالی است که این نشانه ها در افراد دارای خلق پایین شامل از بین رفتن انرژی، احساس گناه و عذاب وجدان، کم شدن سطح تمرکز، کاهش اشتها و وجود افکاری مبنی بر مرگ و حتی خودکشی است.

در حالت کلی می توان گفت مهم ترین نشانه هایی که افراد مبتلا به اختلالات خلقی با آن مواجه می شوند، تغییر در سطح فعالیت ها، تغییر در توانایی های شناختی، تغییر در صحبت کردن، تغییر در فعالیت های جنسی و… است.

انواع اختلالات خلقی

عمده ترین اختلالات خلقی اختلالاتی نظیر افسردگی ماژور، دوقطبی، افسردگی های فصلی، کج خلقی و خلق دوره ای هستند.

افسردگی

افسردگی دومین اختلال رایج روان شناختی است، که حداقل 10 درصد از جمعیت جهان به آن مبتلا هستند و با نشانه هایی مانند خلق افسرده، بی علاقگی، مشکلات خواب، کمبود انرژی، بی حالی، بی اشتهایی و افکار مرتبط با خودکشی است.

افسردگی واکنش طبیعی بدن فرد در برابر تنش ها و مشکلات زندگی است. موقعیت هایی مانند شکست عاطفی، مرگ یکی از عزیزان، طلاق یا بیماری می توانند از طریق تحلیل انرژی جسم و روان باعث شود فرد به افسردگی دچار شود. هر شخص دارای شرایط خانوادگی، ژنتیکی، شخصیتی و فیزیکی ویژه ای دارد که این قابلیت را دارند که زمینه را برای ابتلا به افسردگی مهیا کنند یا مانع از افسردگی او شوند.

افسردگی اصلی

یکی از رایج ترین اختلالات خلقی در میان انسان ها افسردگی اصلی است. فرد مبتلا به این نوع اختلال هیچ گونه میل و رغبتی به زندگی ندارد. خلق افسرده، احساس موثر نبودن، احساس خستگی شدید، عدم برخورداری از انرژی کافی، بی خوابی، کم خوابی، افزایش ناگهانی وزن، کاهش ناگهانی وزن، احساس گناه و پشیمانی، کاهش توانایی تصمیم گیری و تفکر، کاهش سطح تمرکز، آشفتگی، فکر به مرگ و خودکشی و… از مهم ترین علائم ابتلا فرد به افسردگی ماژور محسوب می شوند.

ملاک DSM5 برای افسردگی اصلی

اختلال افسردگی اصلی به عنوان یکی از انواع اختلالات خلقی دارای ملاک های زیر است:

  • داشتن 5 یا تعداد زیادی از علائم زیر به مدت دو هفته
  • نداشتن علاقه و اشتیاق
  • تغییرات وزنی شدید
  • مشکلات خواب به صورت بی خوابی یا پرخوابی
  • نبود انرژی در طول روز برای اجام دادن کارها
  • داشتن احساس پوچی یا بی ارزشی در طول روز
  • داشتن افکار خودکشی
  • تغییر در وضعیت عملکرد شغلی یا اجتماعی
  • داشتن اختلالت روان پریشی
  • داشتن احساس غمگینی شدید در طول روز

افسردگی اصلی از دوره نوجوانی شروع می شود و تا 20 – 30 سالگی به اوج خود می رسد و در صورت درمان نشدن، غالبا به خودی خود بهبود نمی یابد. عواملی مانند مدت دوره بیماری و شدت آن بر طول مدت زمان افسردگی موثر هستند و هر چه مدت زمان درمان طولانی تر شود احتمال بازگشت بیماری کمتر خواهد بود.

افسردگی خویی

افسردگی مداوم دارای علائم محدودتری نسبت به افسردگی اساسی است و معمولا حداقل دو سال شخص را گرفتار می کند. نشانه های آن شامل مشکلات خواب و اشتها، عزت نفس پایین، قدرت تصمیم گیری پایین و احساس ناامیدی شدید می باشد. افرادی که در بازه سنی 45 تا 59 سالگی قرار دارند بیشترین آمار در مبتلایان به این گروه را داشتند. افسردگی مداوم با اختلال اسکیزوفرنی، اختلال هذیان و اسکیزوافکتیو متفاوت است.

ملاک DSM5 برای افسردگی خویی
  • داشتن خلق و خوی افسرده در بیشتر روزها
  •  داشتن حداقل دو نشانه زیر
  • خلق و خوی افسرده
  • اختلالات خوردن و خواب
  • انرژی کم
  • ناامیدی شدید
  • کمبود انرژی
  • نداشتن عزت نفس
  • داشتن احساس ناامیدی

اختلال بی نظمی خلق اخلال گر

این نوع اختلال در کودکان با تحریک پذیری شدید دیده می شود. چنانچه سرکشی و تحریک پذیری شدید در کودکان به طور حداقل سه نوبت در هفته به مدت یکسال و در موقعیت های مختلف مانند خانه و مدرسه تکرار شود می توان تشخیص داد که به اختلال بی نظمی خلق اخلال گر مبتلا است.

سن کودکان مبتلا بین سنین 6 تا 18 سال است، دوره های قبل از 6 و بعد از 18 سالگی ملاک خوبی برای تعیین این نوع اختلال نمی باشد.

ملاک DSM5 برای بی نظمی خلق اخلال گر
  • سرکشی ها و طغیان های مکرر و شدید به شکل های کلامی و گفتاری
  • تکرار طغیان ها حداقل سه نوبت در هفته

اختلال افسردگی پیش از قاعدگی

معمولا زنان پیش از قاعدگی تغییرات روحی و روانی مانند تغیییرات خلقی، تحریک پذیری و اضطراب را تجربه می کنند.

ملاک DSM5 برای اختلال افسردگی پیش از قاعدگی
  • داشتن یک یا چند نشانه زیر
  • نوسانات خلقی مانند احساس غمگینی شدید،گریه ناگهانی، ترس از طردشدگی و تنهایی شدید
  • تحریک پذیری شدید
  • داشتن اضطراب شدید
  • افسردگی شدید
  • کاهش علاقه به فعالیت ها و کارهای روزمره
  • کمبود انرژی
  • مشکلات خواب مانند پرخوابی یا کم خوابی
  • نداشتن تمرکز
  • مشکلات جسمی مانند ورم پستان، درد مفاصل و افزایش وزن موقت
عکس اختلالات خلقی

افسردگی فصلی یکی از دیگر از انواع اختلالات خلقی محسوب می شود که در برخی از فصول سال فرد را به خود درگیر می کند. برای مثال این دسته از افراد زمستان را فصلی دلتنگ کننده دانسته و از همین رو در چنین فصلی احساس ناخوشایندی دارند.

اختلال دو قطبی

اختلال دوقطبی که به ان نیز بیماری افسردگی شیدایی نیز گفته می شود، مجموعه ای از اختلالات و رفتارهایی است که در برخی از دوره ها فرد به شدت پرانرژی است و تغییرات غیرطبیعی در میزان انرژی و روحیه او ظاهر شود که به آن حالت شیدایی نیز گفته می شود. در این حالت فرد احساس توهم می کند و می پندارد دارای قدرت و ثروت خارق العاده ای است اما در حالت افسردگی، احساس بی ارزشی و پوچی بیش از حدی می کند و احساس بسیار بدی نسبت به خود و دنیای اطراف پیدا می کند. البته گاهی علائم افسردگی شیدایی به طور همزمان در برخی از افراد رخ می دهد و نشانه هایی مانند بی قراری، اختلالات خواب و تغییرات شدید در اشتها، روان پریشی و خودکشی بروز می نماید. به چنین وضعیتی اختلال دو قطبی با ویژگی های ترکیبی گفته می شود. در صورتی که اختلال دو قطبی کنترل نشود، می تواند به شغل، تحصیل، روابط اجتماعی و عاطفی فرد آسیب برساند.

 انواع اختلالات دو قطبی

اختلال دو قطبی در زنان و مردان به شکل های مختلفی دیده می شود؛ در ادامه به انواع اختلالات دوقطبی اشاره شده است:

اختلال قطبی نوع یک

در افراد دارای اختلال دو قطبی، نوسانات اخلاقی حداقل به مدت یک هفته در فرد دیده می شود. چنین افرادی برخی تنها دوره افسردگی را و برخی فقط دوره شیدائی شدید را تجربه می کنند. چنانچه دوره شیدائی بدون درمان باشد بین 3 تا 6 ماه طول می کشد و اگر دوره های افسردگی، جدی نگرفته نشود بین 6 تا 12 ماه ادامه پیدا می کند.

اختلال قطبی نوع دو

فرد دارای اختلال قطبی نوع دو، میزان افسردگی را با شدت بیشتر و خلق شیدائی را با شدت کمتری تجربه می کند. با این حال در این افراد به دلیل تناوب زیاد خلقی، احساس سرگشتگی و حتی افکار خودکشی حتی بیشتر از نوع قبلی ممکن است بروز کند، به اختلال قطبی شماره دو، شیدائی خفیف نیز گفته می شود.

اختلال دوقطبی با تناوب سریع

این نوع اختلال در افراد به طور میانگین در طول یک سال، بیش از 4 بار دیده می شود. عواقب اجتماعی و به طبع آن اقتصادی در این نوع بسیار شدید است و به دلیل ناپایداری وضعیت خلقی غالبا این افراد دچار مشکلات عدیده شغلی و ارتباطی می شوند.

نکات مهم در زمینه اختلالات خلقی

  1. این اختلالات بیماریهای مزمنی هستند که نیاز به درمان طولانی مدت دارند و در بعضی از بیماران ممکن است درمان چندین سال به درازا بکشد
  2. بهبود علایم خلقی بیانگر درمان شدن بیمار و نیاز به اتمام درمان نیست
  3. به دلیل زمینه ژنتیکی در این اختلالات، حتی علی رغم درمان طولانی مدت ممکن است اختلال بعد از سالها دوباره عود نماید
  4. هر قدر درمان این اختلالات زودتر شروع شود، پاسخ به درمان بهتر بوده و نتایج آن در دراز مدت مطلوبتر میباشد
برچسب ها:
دکتر بابک ثابتی

دکتر بابک ثابتی

متخصص اعصاب و روان (روانپزشک و درمانگر)
متخصص و مشاوره در زمینه های اختلالات روانپزشکی، ازدواج، اعتیاد، شغلی، مشکلات زناشویی و خانوادگی

آخرین دیدگاه‌ها

مقالات مرتبط
اختلال شخصیت وابسته

اختلال شخصیت وابسته

یکی از اختلالات روانی شایع که بر اساس الگوی رفتاری تکرارشونده‌ای شکل می‌گیرد، اختلال شخصیت وابسته یا اختلال DPD است....

پرسش و پاسخ تکمیلی

سوالات شما در اسرع وقت پاسخ داده شده و از طریق ایمیل اطلاع رسانی خواهد شد

0 دیدگاه
یک دیدگاه بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *