02188602690 – 02188602689
تهران، خیابان جمال الدین اسد آبادی، نبش کوچه شصتم، ساختمان تابان، پلاک 432، طبقه سوم ، واحد 304
دکتر بابک ثابتی / افسردگی / افسردگی پس از زایمان؛ دلایل، علائم و روش های درمان آن
مدت زمان مطالعه ۱۰ دقیقه

افسردگی پس از زایمان؛ دلایل، علائم و روش های درمان آن

شاید به تازگی مادر شده اید و با چالش های بسیاری مواجه هستید. اما آیا به احساسات خود پس از تولد فرزندتان توجه کرده اید؟ آیا برقراری با فرزند تان دشوار است؟ آیا بی دلیل گریه می کنید؟ آیا ناگهان عصبانی می شوید و حتی برخی اوقات به خودکشی و مرگ فکر می کنید؟ برخی از این رفتارها خود شما را نیز متعجب کرده است، اما این علائم می تواند نشانه ای از افسردگی پس از زایمان باشد. افسردگی پس از زایمان نوعی مشکل شایع پس از بارداری است که در ادامه این مقاله شما را با علل، علائم و راه های درمان افسردگی پس از بارداری آشنا خواهیم کرد.

افسردگی پس از زایمان چیست؟

افسردگی بعد از زایمان یا PPD) Postpartum depression)، نوعی افسردگی بالینی است که پس از تولد نوزاد شروع می شود. این مشکل، زندگی یک زن از هر ده زن را  تا یک سال  پس از فرزندآوری تحت تاثیر قرار می دهد. این مشکل حتی پدران را نیز می تواند دچار مشکل کند. تولد یک کودک می تواند به همراه احساسات شدیدی از حس لذت تا استرس و افسردگی باشد. بسیاری از مادران خلق پایین، بی‌خوابی و اضطراب را تا چندین هفته پس از بارداری تحمل می ‌کنند. اما برخی مادران علایم شدیدتری را به مدت زمان بیشتری متحمل می شوند. اختلالات شدید خلقی، با مدت زمان بیش از سه هفته زنگ خطر اختلال افسردگی پس از بارداری است. این اختلال مجموعه‌ای از دلایل خاص خود را داراست که در ادامه به آن ها اشاره می شود.

دلایل افسردگی پس از بارداری

علت افسردگی بعد از زایمان و دلایل دقیق این پدیده به طور کلی هنوز شناسایی نشده است. اما احتمال می رود که ترکیب ناهنجار تغییرات هورمونی با اختلالات خواب از پیش‌زمینه‌ های ایجاد این مشکل هستند. به طور کلی مهمترین دلایل افسردگی زنان پس از زایمان عبارتند از:

  • نوسانات هورمونی
  • کمبود خواب شدید
  • طولانی شدن دوره بهبودی پس از زایمان
  • پذیرش مسئولیت های جدید و چالش برانگیز مادر شدن
  • احساس انزوا، تنهایی و سردرگمی در میان مسئولیت های جدید

افسردگی بعد از زایمان

علائم افسردگی پس از بارداری

افسردگی پس از بارداری از آن جهت باید جدی گرفته شود که با فعالیت‌های روزانه فرد در تداخل است. افسردگی می تواند توانایی مادر را در مراقبت از فرزندش کاهش دهد. علائم این مشکل  معمولا از هفته‌ سوم یا چهارم پس از زایمان بروز میکنند، هرچند که ممکن است قبل از زایمان نیز فرد درگیر این افسردگی باشد. مهمترین نشانه‌های افسردگی پس از زایمان عبارتند از:.

نشانه‌های افسردگی پس از زایمان

  1. خلق افسرده و تغییرات خلقی شدید
  2. گریه بیش از حد
  3. برقراری ارتباط سخت با نوزاد توسط مادر
  4. گوشه‌گیری از دوستان و خانواده
  5. ازدست دادن اشتها یا خوردن غذا بیش از حد معمول
  6. بی‌خوابی یا خواب بیش از حد
  7. خستگی بیش از حد یا فقدان انرژی
  8. از دست دادن علاقه به فعالیت‌هایی که قبلا برای فرد لذت بخش بوده
  9. خشم و بی طاقت شدن فرد
  10. ترس این که مادر خوبی برای کودک نیستند
  11. نا امیدی، حس شرم و خجالت و در برخی موارد احساس گناه
  12. مشکلات تمرکز و اختلال در تفکر منطقی
  13. اضطراب شدید و حمله‌های ترس
  14. افکار آسیب به خود و نوزاد
  15. افکار خودکشی و مرگ

چه کسانی در معرض افسردگی پس از زایمان هستند؟

همانطور که اشاره شد، علت افسردگی بعد از تولد فرزند کاملا مشخص نیست، اما برخی از بانوان بیشتر در معرض افسردگی پس از بارداری قرار دارند. مادرانی که خطر ابتلا به افسردگی پس از بارداری در آن ها وجود دارد عبارتند از:

  • مادرانی که سابقه افسردگی، اختلالات دو قطبی و سایر اختلالات روانی در خانواده دارند.
  • مادرانی که از سوی همسر خود حمایت نمی شوند.
  • زوجینی که مشکلات زناشویی و مالی دارند.
  • مادران و حتی پدرانی که بدون برنامه ریزی قبلی و آمادگی منتظر تولد فرزند هستند.
  • افرادی که در حین بارداری دچار اضطراب هستند.
  • مادرانی که همزمان با تولد فرزند درگیر تغییرات ناگهانی مانند از دست دادن شغل می شوند.
  • مادرانی که از حمایت‌های اجتماعی کافی برخوردار نیستند.
  • مادرانی که کودکی سخت و یا تجربه از هم پاشیدگی خانواده دارند.

افسردگی پس از زایمان چه زمانی شروع می شود؟

افسردگی پس از زایمان ممکن است بعد از به دنیا آمدن نوزاد شروع شود، اما مادران احتمالا متوجه آن نخواهد شد. اغلب داشتن احساس غمگینی، خستگی و بیگانگی مادران با فرزند در چند روز اول پس از تولد نوزاد طبیعی به نطر می رسد، به همین دلیل این علائم جدی گرفته نمی شود. دوره بهبودی مادران پس از زایمان به طور کلی شامل 4 تا 6 هفته اول پس از زایمان می شود و بسیاری از موارد افسردگی پس از زایمان از این زمان آغاز می گردد. با این حال افسردگی پس از زایمان نیز می تواند در دوران بارداری به دلیل اختلالات هورمونی در آن مرحله و تا یک سال پس از زایمان رخ دهد. بنابراین مادران باید احساسات خود را بعد از زایمان بشناسند و در صورت مشاهده طولانی مدت علائم غیر معمول از روانپزشک کمک بگیرند.

افسردگی پس از زایمان چقدر طول می کشد؟

از آنجایی که افسردگی پس از زایمان می تواند در عرض 3 هفته تا 12 ماه پس از زایمان ظاهر شود، مدت مشخصی برای این بیماری وجود ندارد. با توجه به تحقیقات انجام شده، اغلب افسردگی های خفیف پس از زایمان با گذشت زمان و حمایت همسر بهبود می یابد. بسیاری از موارد افسردگی 3 تا 6 ماه پس از تشخیص آن به طور کامل درمان می شوند. با این وجود مدت زمان افسردگی های شدید و یا زنانی که علاوه بر افسردگی از دیگر اختلالات روانی رنج می برند، ممکن است طولانی تر باشد. به طورکلی علائم و مدت زمان ظاهر شدن افسردگی قبل از شروع درمان می تواند بر طول مدت افسردگی پس از زایمان تأثیر بگذارد. افسردگی پس از بارداری درمان نشده ممکن است برای ماه‌ها باقی بماند و مشکلات زیادی برای کل خانواده ایجاد کند.

شایعات پیرامون افسردگی پس از بارداری

افسردگی پس از بارداری غالبا به خوبی درک نشده و شایعات ضد علمی پیرامون آن وجود دارد. برای مثال تصور می شود که این افسردگی از سایر انواع افسردگی‌ها خفیف ‌تر است، ولی این مشکل کاملا جدی است و می تواند بسیار شدید شود. برخی تصور می کنند که فقط اختلالات هورمونی عامل ایجاد آن است. اما در واقع این مشکل، نوعی اختلال چند عاملی است، پس عوامل زیادی دخیل هستند. حتی گفته می شود که افسردگی پس از بارداری به سرعت رفع خواهد شد، اما در واقع این مشکل می تواند مدت ها ادامه داشته باشد، خصوصا اگر فرد هیچ درمانی در این زمینه نگیرد. برخی حتی اعتقاد دارند که افسردگی پس از بارداری فقط برای مادران است، اما تحقیقات نشان داده که از ده پدر یکی از آنها دچار افسردگی، پس از به دنیا آمدن کودک می شود.

افسردگی بعد از زایمان در پدران

اغلب افسردگی پس از زایمان در مادران یک امر طبیعی تلقی می شود، در حالی که در برخی خانواده‌ها با تولد نوزاد جدید، پدرها نیز ممکن است دچار افسردگی شوند. بر اساس آمارها از هر ده مرد، یک مرد پس از پدر شدن دچار افسردگی می شود. اگرچه وجود این مشکل در پدران نیز بسیار شایع است، اما اغلب تشخیص داده نشده یا مطرح نمی گردد. اغلب پدران مبتلا به افسردگی ممکن است احساس غم و خستگی کنند، اضطراب و استرس تجربه کنند. همچنین، تغییرات غیرمعمولی در الگوهای خواب و تغذیه داشته باشند و علائمی مشابه مادران تجربه کنند.

پدرانی که تاریخچه افسردگی یا مشکلات مالی دارند در خطر افسردگی بیشتری قرار دارند. به طور کلی بلافاصله بعد از تولد فرزند، مقدار ترشح هورمون تستوسترون به واسطه پیوند عاطفی قوی پدر و فرزندی کاهش می یابد. علاوه بر تغییرات هورمونی، مشکلات مالی، بی خوابی، کاهش روابط گذشته با همسر و کاهش کیفیت رابطه جنسی از دیگر علائم افسردگی پس از زایمان در مردان است. اگرچه ممکن است این علائم به مرور زمان بهبود یابد، اما صحبت با یک روانپزشک، عدم مصرف الکل و افزایش فعالیت های فیزیکی توصیه می شود.

زمان ملاقات با روان پزشک

اگر مادران پس از تولد نوزاد، احساس افسردگی داشته باشند، احتمال این که آن را انکار کنند و یا از این که آن را بپذیرند، احساس شرم کنند. اما اگر هر کدام از علائم ذکر شده را دارید باید وقت مشاوره با روان پزشک مجرب در این حیطه رزرو کنید. در صورتی که علائم افسردگی مادر هر کدام از  موارد زیر بود به سرعت با مراکز مشاوره در این حیطه تماس برقرار کنید:

  • اگر علائم افسردگی پس از دو هفته همچنان پابرجا بودند.
  • اگر علائم و نشانه‌ها در حال بدتر شدن هستند.
  • اگر مراقبت از کودکتان به دلیل این علائم روز به روز سخت‌تر می شود.
  • اگر اتمام کارهای روزانه منزل برای شما همچنان مشکل است.
  • اگر افکار آسیب به خود یا نوزادتان را دارید.

بسیاری از مشاوران و روان­پزشکان برای تشخیص افسردگی پس از بارداری آموزش دیده‌‌اند و می توانند به شما برای حل این مشکل کمک کنند. به امید این که احساس غیر طبیعی خود به خود از بین می روند، از درمان اجتناب نکنید. بهتر است بدانید که افسردگی نیز مانند هر بیماری دیگری، درمان خاص خود را می‌طلبد. این حس را نداشته باشید که شما مقصر  افسردگی خود هستید. این مشکل می تواند برای هر کسی رخ دهد، افسرده بودن به این معنی نیست که شما مادر یا پدر بدی هستید.

راه‌های کاهش خطر افسردگی پس از بارداری

اگر چه چندین تحقیق در جهان برای کاهش خطر افسردگی پس از زایمان انجام شده، اما شواهد خاصی به جز ایجاد یک سبک زندگی سالم پس از بارداری برای جلوگیری از این مشکل دیده نشده است. با این حال اگر موارد خطر ایجاد این افسردگی را در خانواده خود دارید، قبل از اقدام برای بارداری با مشاوران و روانشناسان در این حیطه مشورت کنید تا مراقبت های لازم را دریافت کنید. در این بخش به برخی راه ‌حل‌ها در ایجاد یک سبک مفید اشاره شده است.

به میزان کافی بخوابید

زمانی که کودکتان خواب است به استراحت بپردازید. از این زمان برای چک کردن گوشی و پیام‌ها یا شستن طرف‌ها استفاده نکنید. سعی کنید زمان خواب خود را با الگوی خواب کودک همسان کنید.

برای خودتان زمان بگذارید

مادر و پدر شدن به سادگی می تواند تمام وقت شما را پر کند. پس عادت کنید که پس از زایمان برای خود زمان بگذارید. می توانید روزانه حداقل ۳۰ دقیقه برای خود و علایقتان زمان بگذارید و یا اگر مقدور نیست حداقل چند بار در هفته این کار را انجام دهید. به یاد داشته باشید مراقبت از خودتان به کیفیت مراقبت از نوزاد می‌انجامد. کیفیت مراقبت از کودک از کمیت آن مهمتر است.

کمک سایرین را بپذیرید

این احساس را نداشته باشید که باید همه‌ کارها را خودتان انجام دهید. گاهی اجازه دهید سایرین از کودک مراقبت کنند و یا برخی کارهای منزل را انجام دهند.

کلام آخر

اگرچه ممکن است با تولد فرزند، درگیر چالش های جدیدی شوید و تمام تغییرات رفتاری و احساسی برایتان طبیعی به نظر برسد. با این حال بسیاری از تغییرات در خلق و خو را جدی بگیرید و در صورت طولانی شدن علائم افسردگی یا تشخیص آن به روانپزشک مراجعه کنید. افسردگی پس از زایمان در صورت طولانی شدن می تواند بر زندگی مادر یا پدر و حتی فرزند تاثیرات مخربی داشته باشد. بهتر است بدانید که افسردگی به تنهایی درمان نمی شود و در بیشتر موارد مراجعه به روانپزشک ضروری خواهد بود. صحبت با یک روانپزشک می تواند افسردگی بعد از زایمان و حتی سایر اختلالات روانی را به شکل اصولی برطرف کند.

منابع:

  1. maternityaction.org
  2. mayoclinic.org
  3. nhs.uk/conditions/

برچسب ها:
دکتر بابک ثابتی

دکتر بابک ثابتی

متخصص اعصاب و روان (روانپزشک و درمانگر)
متخصص و مشاوره در زمینه های اختلالات روانپزشکی، ازدواج، اعتیاد، شغلی، مشکلات زناشویی و خانوادگی

آخرین دیدگاه‌ها

مقالات مرتبط
افسردگی و اضطراب

افسردگی و اضطراب

افسردگی و اضطراب مشکلات بسیارشایعی در دنیای امروزه هستند، بگونه ایی که در 100 الی 200 سال گذشته شاید اینگونه در میان...

پرسش و پاسخ تکمیلی

سوالات شما در اسرع وقت پاسخ داده شده و از طریق ایمیل اطلاع رسانی خواهد شد

0 دیدگاه
یک دیدگاه بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.